Foto. ARS

Foto. ARS

Rycerz z węglem w dłoni. Szkic o wojennych plakatach W. T. Bendy, “Vector Polonii”, nr 40 (51), 6/10/2013.

Plakat, jako forma artystycznej wypowiedzi, był wytworem XIX wieku. Od zarania pełnił funkcję reklamową, propagandową. Różnił się jedynie większym lub mniejszym nasyceniem walorów artystycznych. Formalnie rozróżniano dwa rodzaje tego typu materii: afisz i plakat. Pierwszy z nich wywodził się z Francji i oznaczał ogłoszenie tekstowe, drugi natomiast z Niemiec i był formą grafiki.

Przez wiele lat twórcami tych form byli ilustratorzy. Plakaty uważane były za wytwór rzemieślniczy, a nie dzieło sztuki. Degradowane bywały również, jako czysto użytkowe. „Rysownictwo […] poza kilku zbieraczami nikogo nie interesuje” – pisał gorzko, artysta malarz i twórca plakatów Antonii Gawiński. Na wartości i popularności zaczęły nabierać dopiero w XX wieku.

Foto. ARS

Foto. ARS

Jednym z wartych zainteresowania twórców plakatów był Polak – Władysław Teodor Benda, żyjący i działający w Stanach Zjednoczonych słynny artysta ilustrator, twórca masek teatralnych, malarz, pisarz, aktor, bratanek Heleny Modrzejewskiej. W dorobku twórczym artysty odnaleźć można szesnaście plakatów, których powstanie związane było z dwoma światowymi konfliktami zbrojnymi.

W czasie I wojny światowej artysta tworzył afisze dla: organizacji zajmujących się pomocą dla Polski: komitetem Marceli Sembrich-Kochańskiej – American Polish Relief Committee oraz Ignacego Jana Paderewskiego – Polish Victims Relief Fund oraz Międzynarodowego Czerwonego Krzyża, czy Young Women’s Christian Association. Był również autorem plakatów rekrutacyjnych do Armii Polskiej i amerykańskiej. Za działalność patriotyczną w czasie I wojny światowej otrzymał order Polonia Restituta. W czasie II wojny światowej stworzył jedenaście autorskich plakatów dla stworzonych w ramach Rady Polonii Amerykańskiej – Komitetów Pomocy (Polish War Relief).

Dziełami W. T. Bendy były głównie plakaty związane z działalnością pomocową i niepodległościową dla Polski. Ich treść wiązała się ściśle z niegasnącą od wieków potrzebą odzyskania utraconej niepodległości. W tekstach, które towarzyszyły przedstawieniom plastycznym, W. T. Benda hołdował amerykańskiej tendencji zwracania się bezpośrednio do widza, np. plakat dla Czerwonego Krzyża zaopatrzony został w zdanie „You can help”. Najciekawszymi z dzieł z tej dziedziny sztuki, są plakaty przedstawiające husarię. Pełne ekspresji, patosu, przemawiają niezwykle wymownie za wielkością i siłą dręczonego wojną kraju. Symbolika stosowana przez artystę oraz skromność plastyczna – ograniczona do węgla lub ołówka, ewentualnie dwóch kolorów – oraz perfekcja grania światłocieniem zapewniała czytelny i prosty przekaz zawartych w pracach treści.

Foto. ARS

Foto. ARS

Większość z sygnowanych przez W. T. Bendę dzieł znajduje się w zbiorach: Biblioteki Kongresu w Waszyngtonie, Stowarzyszenia Weteranów Armii Polskiej w Ameryce w Nowym Jorku, Muzeum Polskiego w Chicago oraz Fundacji Kościuszkowskiej w Nowym Jorku. W Polsce plakat odnaleźć można w Centralnej Bibliotece Wojskowej w Warszawie. Część plakatów znajduje się w kolekcjach prywatnych na terenie Polski i Stanów Zjednoczonych.

Artykuł powstał na podstawie przygotowywanej rozprawy doktorskiej „Twórczość artystyczna Władysława Teodora Bendy (1873-1948), jako zapis polsko-amerykańskiej historii”, pisanej pod opieką Prof. dr hab. A. K. Olszewskiego na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu.

Zobacz i zaprenumeruj “Vector Polonii” – http://vectorpolonii.com/

Advertisements

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s