Człowiek przemianowany – o niewolnikach

Posted: 11/02/2014 in Artykuły prasowe, Vector Polonii, W. T. Benda
Tagi:

Jednostka ludzka będąca własnością innego człowieka lub instytucji. Polowania i handel ludźmi, konflikty zbrojne z podbojami, narodziny. Niewolnictwo miało różne źródła. Zawsze jedną definicję. Istniało od czasów antycznych, i choć zmieniało swoje oblicze czy zasięg, nadal występuje.

03

Ogłoszenie dot. handlu niewolnikami, Lexington, 1853. Foto: abagond.wordpress.com

Polowanie na ludzi

Prowadząc obserwacje na Karaibach Krzysztof Kolumb notował uwagi na temat możliwości wykorzystania miejscowej ludności jako niewolników. Uważał ich za spokojnych i bojaźliwych, o tendencjach poddańczych. Swoje przemyślenia opierał na znanym sobie, powszechnym w Europie, schemacie społecznym i przyzwyczajeniu do doskonale rozwiniętego handlu ludźmi, który znał choćby z Afryki, czy Wysp Kanaryjskich.

Niewolnictwo znane było w Europie już od czasów antycznych zarówno w Grecji, jak i Rzymie. Z tego okresu pochodzą potwierdzone źródła dot. takiego działania. Głównym źródłem były konflikty zbrojne, dostarczające jeńców wojennych.

Źródła angielskiego słowa „Slave” („Niewolnik”) upatruje się w nazwie etnicznej grupy „Słowian”, która z kolei zapożyczona została z greki. Wykorzystanie jej, na oznaczenie „niewolników”, wiązało się z walkami Cesarstwa Rzymskiego, prowadzonymi ok. IX w. Wówczas wielu Słowian dostawało się do niewoli, z której sprzedawano ich dalej do pracy. Sama nazwa „Słowianie” natomiast znaczyła „ludy mówiące dużo”, „narody słowne”, „narody gadatliwe”.

Jednak popyt na tanią siłę roboczą spowodował zmianę w rozumieniu oraz w źródłach pozyskiwania niewolników. Powstały zawody łowcy i handlarza ludźmi. Złapany człowiek stawał się rzeczą, narzędziem pracy, pozbawioną praw własnością kupującego pana. Niewolników traktowano różnie, głównie w zależności od umiejętności jakie posiadali i środowiska, domu do jakiego trafiali. W najgorszych warunkach żyli ci związani z plantacjami i hodowlą zwierząt. Niewolnicy zajmowali się głównie służbą domową, a także wykonywaniem czynności związanych z rolnictwem, górnictwem, usługami (handlem), a także rzemiosłem. Cenieni byli kucharze, fryzjerzy i pedagodzy. Wraz z upadkiem Cesarstwa Rzymskiego niewolnik zmienił się w poddanego.

Synonimem niewolnictwa i jego powszechnym symbolem stały się jednak Stany Zjednoczone. Po odkryciu Nowego Świata rozpoczęto masowy wywóz niewolników z wybrzeży Afryki. Jak podaje encyklopedia PWN – w okresie od początku XVI w. do połowy  XIX w. wywieziono do Ameryki ok. 15 mln Afrykańczyków. W 1790 r. było tam ok. 900.000 niewolników, a w 1860 r. już 4 mln. Ludzi pozyskiwano wówczas już nie tylko z Afryki, ale i Brazylii czy Kuby. Dlatego też XIX w. uznawany jest za czas największego rozkwitu niewolnictwa.

Ogłoszenia w prasie

01

Niewolnik z ranami po biczowaniu, John Taylor Album, ok. 1861-65. Foto: Wikipedia.

W amerykańskiej prasie już w XVIII w. odnaleźć można ogłoszenia, niejako listy gończe, dotyczące ucieczek niewolników z majątków ziemskich. I tak np. „Virginia Gazette” w październiku 1736 r. opublikowała tekst o poszukiwaniu zbiegłego Roberta Crosona. Jego wiek określano na 26 lat, a wygląd opisywano dosyć pobieżnie wspominając o średnim wzroście, bladej cerze i ostrym nosie. Dokładnie natomiast odtwarzano jego strój: brązowe bryczesy i skarpety, kamizelkę w niebiesko-białe paski i białą koszulę. W ogłoszeniu wspomniano, iż został on ujęty nieco wcześniej w Charles-City County, gdzie zaprzeczał temu iż jest sługą, za co został ukarany chłostą. Na znalazcę Crosona czekała nagroda w wysokości 10 szylingów. Ogłoszeń takowych odnaleźć można znacznie więcej. Obecnie służą one antropologom i historykom do tworzenia obrazu społeczeństwa minionych wieków.

Niewolnik człowiekiem

02

Ogłoszenie o ucieczce niewolnika, „Virginia Gazette”, 1736. Foto: 2.vcdh.virginia.edu

Godność ludzka, siłą przetrwania i pragnienie wolności stały u podstaw samotnych ucieczek, wielkich powstań ale także dążeń do powszechnego zniesienia niewolnictwa. Pierwsze ruchy w tym zakresie zaczęły się już w XVIII w. kiedy to częściowy zakaz wprowadzono w koloniach francuskich. W 1833 r. Wielka Brytania uchwaliła zniesienie niewolnictwa na terenie kolonii, 15 lat później wprowadziła je Francja. W Stanach Zjednoczonych niewolnictwo zlikwidowano dopiero w wyniku wojny secesyjnej.

Całkowity zakaz handlu ludźmi przyniósł jednak dopiero XX w. Uchwały Ligi Narodów z 1926 r., Deklaracja praw człowieka ONZ z 1948 r. i wiele więcej. Niewolnictwo i handel ludźmi istnieje jednak nadali i rozwija się na dużą skalę. W Polsce organizacją, która zajmuje się sprawami związanymi z takimi procederami, jest np. Fundacja La Strada (http://www.strada.org.pl/).

Tekst ukazał się na łamach gazety „Vector Polonii”, nr 6 (69), 09 lutego 2014. http://www.vectorpolonii.com/

Zobacz więcej na:

Bibliografia
Tony Horwitz, Podróż długa i dziwna. Drugie odkrycie Nowego Świata, Warszawa 2011.
Krzysztof Kolumb, Pisma, tłum. A. L. Czerny, Warszawa 1970.
Encyklopedia PWN, wersja on-line (http://encyklopedia.pwn.pl/haslo/3947597/niewolnictwo.html, 2014)

Advertisements

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s