Słowiański geniusz. Stanisław Szukalski

Posted: 06/03/2014 in Artykuły prasowe, Artyści Polscy na świecie, Artyści polscy w Ameryce, Artyści w Polsce, Vector Polonii

Nieposkromiona wyobraźnia. Genialna forma. Wielowymiarowa wiedza. Przepych kształtu. Rozkosz symbolu. Niezmienny szum. Wszechobecna obraza. Majestat geniusza zderzony z pruderią epoki i losami pisanymi przez bezwzględną historię. Niesamowity talent wielkiego Mistrza. Stach z Warty Szukalski.

Fragmentaryczna wrzawa

Szukalski, Archives Szukalski. Foto. http://szukalski.com/

Szukalski, Archives Szukalski. Foto. http://szukalski.com/

Gdy miał szesnaście lat przybył z Chicago na egzaminy na Akademię Sztuk Pięknych w Krakowie. Jednym z pierwszych zadań jakie otrzymał było wykonanie rzeźby modelki. Szukalski wyrzeźbił… kolano. Profesor Konstanty Laszczka, w którego pracowni i pod okiem którego, wydarzenie to miało miejsce zaskoczony talentem bezczelnego młodzieńca przyjął go, bez żadnych egzaminów, w poczet studentów.

Stanisław Szukalski był niesamowitym rzeźbiarzem, ale też rysownikiem, malarzem, tworzył różnorodne projekty, zajmował się również pisaniem. Był „charyzmatycznym przywódcą Szczepu Rogate Serce” zrzeszającego jego zwolenników-artystów. Był również autorem projektu szkolenia artystów zwanego „Twórcownią” i wielu, wielu innych pomysłów. Urodził się w Warce koło Sieradza w 1893 r., zmarł w Stanach Zjednoczonych w 1987 r. Zwany był „Stachem z Warty”.

Szukalski, Archives Szukalski. Foto. http://szukalski.com/

Szukalski, Archives Szukalski. Foto. http://szukalski.com/

Chowany przez ojca Dionizego, na pewnego siebie wojownika był – jak wspominał Marian Konarski, jeden z jego późniejszych uczniów – „naturą gwałtowną”. Nieomal każdy jego manifest, publiczne wystąpienie czy pokazywany projekt wywoływały falę oburzenia, poszerzały grono obrażonych, a tym samym przysparzały artyście zapalonych zwolenników. Po jednej z wystaw w krakowskim Pałacu Sztuki w maju 1929 r. pisano o Szukalskim „Słowo <Szukalski> stało się w Krakowie tak popularne, jak karetka Pogotowia Ratunkowego”. Ekspozycja zgromadziła wówczas ok. 4000 widzów jednego dnia, a wszystko dzięki wcześniejszym ekscesom artysty.

Szukalski, Archives Szukalski. Foto. http://szukalski.com/

Szukalski, Archives Szukalski. Foto. http://szukalski.com/

Szukalski podziwiany był na nieomal całym świecie. Nazywano go m. in. „tytanem twórczym”, a krytyk i dziennikarz Burton Rascoe z „New York Tribune” pisał: „W porównaniu z Szukalskim, tacy rzeźbiarze jak Maillol, Brancusi, Epstein, Mestrovic i Bourdelle zdolni i utalentowani, są banalni, ubodzy w twórczą witalność, o ciasnej wyobraźni i niezręczni w zwyczajnym rzemiośle… Nigdy nie widziałem nikogo, kto wywarłby na mnie tak dogłębne wrażenie posiadania tej szczęśliwej kombinacji geniuszu i talentu”.

Demiurg bez równowagi
Szukalski był zapalonym narodowcem. Wielbił Polskę i jej elementy kulturowe. W swojej twórczości hołdował polskim motywom, legendom, mitom. Był zdeterminowany na stworzenie nowej sztuki narodowej.            

Szukalski, Archives Szukalski. Foto. http://szukalski.com/

Szukalski, Archives Szukalski. Foto. http://szukalski.com/

„Polska sztuka była zaledwie małpowaniem <zagranicy>, wszelkich mód Paryża –pisał Szukalski w katalogu wystawy Szczepu Rogate Serce (Kraków 1979) – czyli, że Polscy artyści wyrzekli się swej polskości i uparcie naśladowali europejską dekadencję. Nic więc dziwnego, że nigdy nie szanowali takich twórców jak Matejko, Wyspiański, Malczewski, Stryjeńska, Szukalski – bo ich miary były pożyczone z targowiska malujących spryciarzy, a nie własno-polskie [sic!]”. Niemniej jego dzieła posiadały wiele odnośników do cywilizacji starożytnych, głównie z Ameryki Południowej. Lechosław Lameński mówił o „wyraźnie paranoicznym podłożu” twórczości Szukalskiego, które powodowało powstawanie niezwykle skomplikowanych dzieł, nie mogących zaistnieć w umyśle odbiorcy bez odpowiedniego wprowadzenia.

To co pozostani

Szukalski, Archives Szukalski. Foto. http://szukalski.com/

Szukalski, Archives Szukalski. Foto. http://szukalski.com/

W słonecznej Kalifornii powstały Archives Szukalski (Archiwa Szukalskiego). Miejsce założone przez wyznaczonego przez artystę spadkobiercę Glenna Bray i jego żonę. Zadaniem jakie zostało im wyznaczone jest opieka i popularyzacja wiedzy o Stachu z Warty. Archiwa wydały kilka publikacji, organizują wystawy i spotkania na temat artysty, prowadzą również stronę internetową. Dziękuję p. Glennowi Bray za pomoc i pozwolenie na publikację zdjęć z Archives Szukalski (http://szukalski.com/).

*Cytaty [za:] Lechosław Lameński, Stach z Warty Szukalski, Lublin 2007.

Tekst ukazał się na łamach „Vectora Polonii”, nr. 72, 2014. http://www.vectorpolonii.com/

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s